O obowiązkowych szczepieniach ochronnych i karach za niestosowanie się do wymogu ich wykonania.

szczepienia

O obowiązkowych szczepieniach ochronnych…

W informacji z dnia 4 lutego 2016 r. o wynikach kontroli Najwyższej Izby Kontroli (NIK) w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych możemy przeczytać, iż obowiązujący w Polsce system szczepień jest bezpieczny i działa sprawnie, zapewnia ochronę dzieciom i dorosłym, niemniej jednak groźny dla całej populacji może okazać się systematycznie zyskujący na popularności trend unikania szczepień.

NIK wskazuje, że od kilku lat nie udaje się rozszerzyć i unowocześnić katalogu szczepień obowiązkowych. Jest na powyższe zgoda instytucji doradczych i rządowych, brakuje natomiast około 200 mln zł. Może coś zmieni się od 1 stycznia 2017 r., ponieważ obowiązek finansowania zakupu szczepionek do realizacji programu szczepień obowiązkowych przejdzie z Ministerstwa Zdrowia do NFZ.

NIK zwraca również uwagę, że istnieje ryzyko, a nawet prawdopodobieństwo, iż rosnąca w siłę tendencja do unikania szczepień może doprowadzić do powrotu zachorowań na zapomniane przez wielu choroby tj. krztusiec, jak dzieje się w Szwecji, Japonii i W. Brytanii.

… i karach za niestosowanie się do wymogu ich wykonania.

Sankcje administracyjne

Jak powszechnie wiadomo, tam, gdzie jest jakiś obowiązek, wskazywana jest często sankcja za jego niewykonanie. Podobnie jest w odniesieniu do obowiązkowych szczepień, z którymi związany jest nieodłącznie przymus prawny. Przymus ten sprowadza się zazwyczaj do kary grzywny (tzw. grzywna w celu przymuszenia) w przypadku braku zaszczepienia dziecka (wspominam o dziecku, ponieważ to głównie ich dotyczyć będzie omawiana problematyka). Kary nakładają właściwi inspektorzy sanitarni. Czynią to w postanowieniu. Postanowienie to jest zaskarżalne, z zażalenie składa się do Ministra Zdrowia. Jeśli minister nie uwzględni złożonego środka odwoławczego można wnieść skargę do sądu administracyjnego.

Wracając jednak do postanowień, wskazywane są w nich nie tylko wysokość grzywny i termin jej zapłaty, ale i ramy czasowe, w których trzeba dziecko zaszczepić. Z zapłaty grzywny zwalnia tylko zaszczepienie dziecka. Nie jest natomiast na odwrót, bowiem zapłacenie grzywny nie zwalnia z obowiązku szczepienia.

Grzywny mogą być nakładane wielokrotnie. Można by powiedzieć, że do skutku, ale ich suma nie może przekroczyć 50 tys zł. Odnosi się to do każdego z brakujących szczepień odrębnie. Powyższe oznacza, że osobną grzywnę można dostać za brak każdego ze szczepień obowiązkowych i każda z tych grzywien może wynieść po 50 tys zł.

Jeżeli grzywna nie będzie zapłacona dobrowolnie, to zostanie ona wyegzekwowana przymusowo. Dzieje się to w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wszczęcie egzekucji poprzedzone jest jednak przesłaniem upomnienia, na które nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, w tym skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zwanego dalej WSA (tak np. postanowienie WSA w Łodzi z dnia 24 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 327/16).

W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny, jakim jest wojewoda (patrz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 167/13), działa na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez np. powiatowego inspektora sanitarnego, który jest wierzycielem (np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 839/12). Co istotne, inspektor wystawia tytuł wykonawczy odrębnie dla każdego rodzica.

W orzecznictwie sądów administracyjnych (i nie tylko) za ugruntowany uznać należy pogląd, iż w sprawie braku szczepień obowiązkowych nie ma potrzeby wystawiania decyzji administracyjnej, bowiem powinność poddania się szczepieniom ochronnym wynika wprost z przepisu prawa, a mianowicie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1866). Więcej nawet, brak podstawy prawnej dla konkretyzacji tego obowiązku w formie decyzji administracyjnej (np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 839/12, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 167/13, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 871/15, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt V KK 306/15).

Sankcje karne

Dla niezorientowanych – brak poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym stanowi czyn zabroniony. Czyn ten może przybrać dwie postaci, z których każda stanowi wykroczenie zagrożone są karą grzywny do 1.500 zł albo karą nagany. I tak, z jednej strony karalne jest niepoddanie się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko gruźlicy lub innej chorobie zakaźnej albo obowiązkowemu badaniu stanu zdrowia, mającemu na celu wykrycie lub leczenie gruźlicy, choroby wenerycznej lub innej choroby zakaźnej (art. 115 § 1 kw), z drugiej zaś sankcji podlega niepoddanie osoby małoletniej lub bezradnej wyżej wymienionemu szczepieniu ochronnemu lub badaniu (art. 115 § 2 kw).

Co istotne jednak, aby mówić o popełnieniu czynu, o którym mowa powyżej konieczne jest uprzednie nieskuteczne zastosowanie środków egzekucji administracyjnej w celu wykonania ciążącego na sprawcy obowiązku poddania osoby obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt V KK 306/15). Sąd ten w dalszych wywodach stwierdził, że

„obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia”.